Atom
Bir elementin bütün özelliklerini taşıyan en küçük birimine atom denir.
Molekül
Aynı ya da farklı en az iki atomun kimyasal bağlarla bağlanarak oluşturduğu atomlar grubuna molekül denir.
Eğer molekül, aynı tür atomlardan oluşuyorsa bu element molekülüdür.
Eğer molekül, farklı tür atomlardan oluşuyorsa bu tür molekül bileşik molekülüdür.
İyon
Pozitif ya da negatif yüklü atom ya da atom grubuna iyon denir.
Pozitif yüklü iyona katyon denir. Nötr atom elektron kaybederse katyon oluşur.
Bazı katyonlar: Na+, Ca+2, NH4+
Negatif yüklü iyona anyon denir. Nötr atom elektron alırsa anyon oluşur.
Bazı anyonlar: Cl–, O–2, NO3–
Radikal
Eşleşmemiş elektron içeren atom, iyon veya moleküle radikal denir.
Radikaller eşleşmemiş elektronlarından dolayı çok aktif özellik gösterirler.
Bazı radikaller: •NO, •NO2, •ClO2
Yukarıda radikal olarak verilen örnekler aynı zamanda molekül tanımına da uyar.
gibi oktetini tamamlamamış atomlar da radikal sayılabilir.
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLERİN SINIFLANDIRILMASI
Güçlü Etkileşimler:
1. İyonik Bağlar
2. Kovalent Bağlar
a. Apolar Kovalent Bağ
b. Polar Kovalent Bağ
3. Metalik Bağlar
Zayıf Etkileşimler:
1. Van der Waals Bağları
a. Dipol – Dipol Bağları
b. İyon – Dipol Bağları
c. London Kuvvetleri
2. Hidrojen Bağları
GÜÇLÜ ETKİLEŞİMLER:
1. İYONİK BAĞLAR
İyonik bağ, metal ile ametal atomları arasında gerçekleşir.
Bileşik oluşurken alınan ve verilen elektron sayısı eşittir. Metalin verdiği elektron sayısı kadar kazandığı (+) yük ile ametalin aldığı elektron sayısı kadar kazandığı (–) yük çaprazlanarak bileşik formülü bulunur.
Rehber Soru: Atom numarası 20 olan X elementi ile atom numarası 17 olan Y elementi arasında oluşan bileşiğin formülü ve bağ türü nedir?
Soru: Atom numarası 11 olan Na elementiyle atom numarası 9 olan F elementi arasındaki bileşiğin formülü ve aradaki bağ türü nedir?
Soru: Atom numarası 12 olan Mg elementi ile atom numarası 7 olan N elementi arasındaki bileşiğin formülü ve aradaki bağ türü nedir?
Lewis Yapısı: Atomların değerlik katmanındaki elektronlarının element sembolü üzerinde noktalarla gösterilmesine Lewis yapısı denir.
Soru: Atom numarası 15 olan fosfor (P) elementinin Lewis sembolü nedir?
Soru: Atom numarası 20 olan kalsiyum (Ca) elementinin Lewis sembolü nedir?
Soru: Atom numarası 7 olan azot (N) atomuna ait -3 yüklü iyonun Lewis sembolü nedir?
Soru: Atom numarası 12 olan magnezyum (Mg) atomuna ait +2 yüklü iyonun Lewis sembolü nedir?
Etkinlik:
Atom veya iyon
|
Katman elektron dizilimi
|
Lewis yapısı
|
1H
| ||
5B
| ||
6C
| ||
7N
| ||
9F
| ||
11Na
| ||
12Mg
| ||
13AI
| ||
16S
| ||
17CI
| ||
8O2–
| ||
12Mg2+
| ||
16S2–
| ||
17CI–
| ||
20Ca2+
|
Soru: Atom numarası 3 olan lityum (Li) elementi atom numarası 9 olan flor (F) elementi ile bileşik yaptığında oluşan Li ve F iyonlarının Lewis sembollerini yazınız.
Soru: Atom numarası 16 olan kükürt (S) elementi, atom numarası 20 olan kalsiyum (Ca) elementi ile bileşik yaptığında oluşan Ca ve S iyonlarının Lewis sembollerini yazınız.
Etkinlik:
3
İyonik katılarla ilgili aşağıdaki açıklamalar doğru ise D yanlış ise Y ile belirtiniz.
a) İyonik bileşikler oda koşullarında katı halde bulunurlar.
b) İyonik bileşikler birbirinden bağımsız moleküllerden oluşur.
c) İyonik bileşikler, bileşiği oluşturan iyonların türüne göre farklı kristal örgü yapısı gösterirler.
d) İyonik bileşiklerin formülü, kristaldeki farklı türdeki atom sayılarının oranını yansıtan en basit formüldür.
e) İyonik kristallerde, iyonlar arası çekimler zayıf olduğu için iyonik bileşikler kolaylıkla buharlaşır.
f) İyonik bileşikler sadece iki tür elementten oluşur.
2. KOVALENT BAĞLAR
Atomlar arasında elektronların ortaklaşarak kullanılmasıyla oluşan kimyasal bağa kovalent bağ denir.
Kovalent bağ ametal atomlarının en dış kabuklarındaki elektronlarını ortaklaşa kullanması sonucu oluşur.
Kovalent Bağların Polarlığı
Kovalent bağı oluşturan atomların elektronegatiflik farkına göre oluşan bağ apolar kovalent bağ veya polar kovalent bağ olur.
Apolar Kovalent Bağ
Elektronegatifliği aynı olan atomlar arasında elektronların ortaklaşa kullanılması ile oluşan bağa apolar kovalent bağ denir.
H2, F2, N2, O2, Br2 gibi aynı tür atomdan oluşan bütün moleküllerin atomları arasında apolar kovalent bağ vardır.
Polar Kovalent Bağ
Elektronegatifliği farklı olan atomlar arasında elektronların ortaklaşa kullanmasıyla oluşan bağa polar kovalent bağ denir.
Polar kovalent bağda iki atom arasında ortaklaşa kullanılan elektronlar atomların çekirdekleri tarafından farklı kuvvetle çekilir. Böylece elektronegatifliği fazla olan atom kısmen negatif yüklü (δ–), elektronegtifliği az olan atom ise kısmen pozitif yüklü (δ +) olur.
Kovalent bağda bağın ucundaki atomların elektronegatiflik farkı arttıkça bağın polarlığı artar.
Rehber Soru: Aşağıdaki bileşik element molekülü arasındaki bağ türleri verilmiştir.
Bileşik Element Molekülleri Atomları Bir Arada Tutan Bağ
I. CI2 Apolar kovalent bağ
II. NF3 Polar kovalent bağ
III. NaF İyonik bağ
Bu türler arasındaki bağ türlerinden hangileri doğru verilmiştir?
(Atom numaraları N = 7, F = 9, Na = 11, CI = 17)
Etkinlik :
Element çifti
|
Katman elektron dizilimi
|
Element türü
|
Atomları bileşik içinde bir arada tutan bağ türü
| ||
X
|
Y
|
X
|
Y
| ||
a) 3X – 9Y
| |||||
b) 7X – 17Y
| |||||
c) 11X – 16Y
| |||||
d) 12X – 8Y
| |||||
e) 11X – 9Y
| |||||
f) 15X –17Y
| |||||
g) 19X – 9Y
| |||||
h) 20X –16Y
| |||||
i) 13X – 17Y
| |||||
j) 12X – 17Y
| |||||
Kovalent Moleküllerin Lewis Yapısı
Soru: H2 molekülünün Lewis yapısı nedir? (H nin atom numarası 1 dir)
Soru: CI2 molekülünün Lewis yapısı nedir? (CI nin atom numarası 17 dir.)
Soru: N2 molekülünün Lewis yapısı nedir? (N nin atom numarası 7 dir)
Çok Atomlu Moleküllerin Lewis Yapısı
Çok atomlu moleküllerin Lewis yapısı yazılırken önce merkez atom belirlenir.
Molekülün merkezinde bulunan ve diğer atomları kendisine bağlayan atoma merkez atom denir.
Elementin Lewis yapısı yapıldığında tek elektron sayısı en fazla olan atom merkez atomdur.
Soru: H2O molekülünün Lewis yapısı aşağıdakilerden hangisidir? (Atom numaraları: H =1, O = 8)
Soru: NH3 molekülünün Lewis yapısı aşağıdakilerden hangisidir? (Atom numaraları: H = 1, N = 7)
Soru: CH4 molekülü
I. 4 polar kovalent bağ içerir.
II. 2 ortaklanmamış elektron çifti bulundurur.
III. Lewis yapısı
şeklindedir. yargılarından hangileri doğrudur? (Atom numaraları: H = 1, C = 6)
Etkinlik :
Aşağıda verilen moleküller için Lewis formüllerini ve molekülün çizgi / elektron çifti gösterimini yazınız. (Atom numaraları: H = 1, C = 6, N = 7, O = 8, F = 9, P = 15, S = 16, CI = 17)
Molekülün formülü
|
Moleküldeki elementlerin Lewis simgeleri
|
Molekülün Lewis gösterimi
|
Molekülün çizgi /Elektron çifti gösterimi
|
a) H2
| |||
b) F2
| |||
c) O2
| |||
d) HCI
| |||
e) H2O
| |||
f) NH3
| |||
g) CH4
| |||
h) CO2
| |||
i) NF3
| |||
j) PCI3
| |||
k) SF2
|
3. METALİK BAĞLAR
Metal atomlarını bir arada tutan kuvvetlere metalik bağ denir.
Pozitif yüklü metal iyonlarıyla negatif yüklü elektron denizi arasındaki çekim kuvvetine metal bağı denir.
Metallerin Özellikleri
Metallerde değerlik elektronlarının yerlerinin sabit olmayıp serbestçe hareket etmesi metallere aşağıdaki özellikleri kazandırır.
Elektrik akımını ve ısıyı iyi iletirler.
Kırılgan olmayıp tel ve levha haline gelebilirler.
Metalik Bağın Kuvveti
Metal atomların çapı arttıkça çekirdeğin elektronlara uyguladığı çekim kuvveti azalır. Bu nedenle metalik bağın kuvveti azalır.
Metalin değerlik elektron sayısı arttıkça, çekirdekte elektron denizindeki elektronlarla daha fazla sayıda ve daha güçlü şekilde çekim kuvveti oluşur. Bu nedenle metalik bağın kuvveti de artar.
Rehber Soru: Na ile Mg nin erime noktaları arasındaki ilişki nasıldır? (Atom numaraları: Na = 11, Mg = 12)
Soru: Na ve K elementlerinin erime noktaları arasındaki ilişki nasıldır?
(Atom numaraları: Na = 11, K = 19)
Soru: Mg ile Al nin erime noktaları arasındaki ilişki nasıldır?
(Atom numaraları: Mg = 12, Al = 13)
Soru: Mg ile Ca nın erime noktaları arasındaki ilişki nasıldır?
(Atom numaraları : Mg = 12, Ca = 20)